شۆفێر لە کاتی ڕووداوێکدا لەگەڵیدا یان لەکاتی بینینی ڕووداودا چۆن مامەڵە بکات؟ وە چۆن هاوکاری پێشکەش بە باشترین شێوە و بەشداریکردن لە پاراستنی ژیانی مرۆڤ و ڕزگارکردنی لە دۆخێکی سەخت یان کەمکردنەوەی توندی برینەکە.

هۆکار هەیە کە دەبێتە هۆی ڕووداوێک لەوانە ئەمانەی خوارەوە

• هەڵەکانی مرۆڤ –ڕەنگە هەڵەی مرۆڤ ڕووبدات، بەڵام دەبێت کەسەکە وریا بێت بۆ ئەوەی ڕوداو ڕوونەدات.
• باگی ناپارێزراو – کەموکوڕی لە ئۆتۆمبێل یان ئۆتۆمبێلێک کە بۆ لێخوڕین گونجاو نییە، لەوانەیە ببێتە هۆی ڕووداو.
• ڕێگا ناپارێزراوەکان – ڕێگای لادێ و ڕێگای شاخ و ڕێگا تەسکەکان زۆر مەترسیدارن.

گروپە تەمەنییە جیاوازەکان

• ١٨-١٩ ساڵ: 5-6 هێندە زیاتر مەترسییان لەسەرە و دەتوانن تووشی ڕووداوی هاتوچۆ ببن.
• ٤٥-٥٤ ساڵ: زانیاری و کاردانەوەی باشیان هەیە و کەمتر تووشی ڕووداو دەبن.
• ٦٥-٧٤ ساڵ: ئەزموونێکی زۆریان هەیە لە لێخوڕین و هەڵسەنگاندنی مەترسییەکان و دوورکەوتنەوە لەو شتانەی کە دەتوانن مەترسیدار بن.
• ٧٥ ساڵ و سەرووتر: مەترسی ٥-٦ کاردانەوەی درێژخایەنیان هەیە و لە ئەنجامدا دەتوانن تووشی ڕووداوی گەورەتر ببن.

لە ئەگەری ئەوەی، خوا نەکات، ڕووداوێک بەسەرتدا هاتبێت یان تۆ شایەتحاڵی ڕووداوێک بوویت، دەبێت ئەمانەی خوارەوە جێبەجێ بکرێت:

تێبینی: کاتێک شایەتحاڵی ڕووداوێک دەبیت پابەندیت بە وەستان تا ئەمبولانس و پۆلیس دەگەن و زانیاری دەدەن

• لە ڕێگەی ئەم دوگمەیەوە گڵۆپی ئاگادارکردنەوە (چوار تایە) لە ئۆتۆمبێلەکەدا دابگیرسێنە
• سێگۆشەی ئاگادارکردنەوە لە پشت ئۆتۆمبێل یان ڕووداوەکە لە مەودای گونجاو لە نێوان ١٠٠ بۆ ١٥٠ مەتر دابنێ
• سەیری دۆخەکە بکەن و پەیوەندی بکەن بە ژمارە فریاگوزاری 112
• پێدانی زانیاری پێویست بەو کەسانەی کە ڕووداوەکە لەگەڵیان ڕوویداوە
• تا دەتوانن یارمەتی بریندارەکان بدەن
• ڕووداوەکە و برینداربوونەکە بە پۆلیس ڕابگەیەنن
• ئەگەر شتێک لەسەر شەقامەکە هەبوو کە ڕێگری لە هاتوچۆ دەکات، بیگوازەرەوە بۆ کەناری ڕێگاکە
• لە ئەگەری گیانلەدەستدان ئۆتۆمبێلەکە مەجوڵێنە مەگەر مەترسی لەسەر باقی هاتوچۆ دروست بکات
• فۆڕمێک بۆ ڕووداوەکە پڕبکەرەوە و وردەکارییەکان و چۆنیەتی ڕوودانی ڕووداوەکە بدە و ئەگەر دەکرێت دیاگرامێک بکێشە

لە شوێنی ڕووداوەکە هەڵمەکەن، هەرچەندە دۆخەکە مەترسیدار بێت، چونکە ئەمە تاوانە و بە یاسا سزا دەدرێت بێگومان کاتێک لە شوێنی ڕووداوەکە هەڵدێنیت مۆڵەتی شۆفێریەکەت لێ وەردەگیرێتەوە.

هەروەها بزانە کە ڕووداوەکان دەتوانن ڕوو بدەن، جا تۆ هۆکار بیت یان کەسێکی تر بۆیە دەبێت ڕووبەڕووی دۆخەکە ببیتەوە و بە هێمنی مامەڵە بکەیت.

چۆن هاوکاری پێشکەش بە کەسێک دەکەیت کە بێهۆش بووە و توانای هەناسەدانی نییە؟

هەر شتێک کە ڕێگری لە هەناسەدانی قوربانییەکە دەکات لاببە و ئەمانەی خوارەوە پەیڕەو بکە

• قوربانییەکە لەسەر پشتی دابنێ
• دەمی نەخۆشەکە بکەرەوە بۆ ئەوەی بە ئاسانی بگاتە هەوا
• هەناسەدانی دەستکرد بدە بە قوربانی (پێویست ناکات بیری لێبکەیتەوە، ئەمە حاڵەتێکی مرۆڤە و دەبێت ئەنجامی بدەیت)
• لوتی قوربانییەکە دابخە بە فشاردان لەسەری و پەمپکردنی هەوا لە دەمتەوە بۆ دەمی
• سەرنج بدەن سنگی ئاوساوە، واتە هەوا گەیشتووەتە سییەکانی
• پرۆسەکە لە خولەکێکدا لە ١٠ بۆ ١٥ جار بە خێرایی دووبارە بکەرەوە و دەمت بە خێرایی بەرز بکەرەوە لەکاتی پەمپکردنی هەوا بۆ ناو دەمی
• دوای ئەوەی دڵنیا بوویتەوە کە هەناسەدانی ئاساییە، بیخە سەر لایەک بۆ ئەوەی هەناسەدانی ئاسانتر بێت و زمان و هەر شتێکی تر ڕێگری لێ نەکات.

هەنگاوەکان لە وێنەکەدا ببینە

چەند هۆکارێک هەیە کە دەبێت کەسی بریندار لە شوێنی خۆیەوە بگوازرێتەوە بۆ کەناری ڕێگاکە یان شوێنێکی سەلامەت، لەوانە:

• بوونی ئاگر یان ئەگەری ئاگر و تەقینەوە
• بوونی هاتوچۆ کە ڕەنگە بەبێ مەبەست بەسەر کەسی برینداردا ڕابکات
• مەترسی لەسەر ژیانی بریندار هەیە بەهۆی بوونی لەسەر شتە زیانبەخشەکان

بریندارەکان لەلایەن تیمی ئەمبولانس و ئۆتۆمبێلەکەیانەوە تەنها دەگوازرێنەوە بۆ نەخۆشخانە، بەو پێیەی کەرەستە و کەرەستەی پزیشکی پێویستی تێدایە
بۆ ئەوەی بارودۆخی جێگیر بێت تا دەگاتە نەخۆشخانە، و لە ئەگەری گواستنەوەی لەلایەن کەسێک یان ئۆتۆمبێلێکی ئاساییەوە
لەوانەیە لە ئەنجامی جوڵاندنی نەخۆشەکە یان زیادبوونی خوێنبەربوون بەهۆی جووڵانەوە بارودۆخەکەی خراپتر بێت.

چۆن یارمەتی کەسێک بدەین کە برینێکی قووڵی هەیە یان خوێنبەربوون تا گەیشتنی ئەمبولانس؟

لە ئەگەری ئەوەی کەسەکە برینێکی قووڵی هەبێت، پێویستە ئەم کارانەی خوارەوە ئەنجام بدەیت

ئەم وێنەیەی خوارەوە ببینە:

ئەمەش بە فشاری ڕاستەوخۆ لەسەر برینەکە ئەنجام دەدرێت

• تا دەتوانیت شوێنی برینەکە پاک بکەرەوە
• پەردەیەکی خاوێن یان پارچە قوماشێک بدە لە برینەکە
• پارچەکە بە باشی ببەستە و لەسەر برینەکە توندی بکەرەوە بۆ ئەوەی خوێن نەڕوات

برینەکە بچووک بێت یان گەورە، بە توندی فشاری بخەرە سەری. پاشان فشارەکە کەم بکەرەوە بۆ ئەوەی خوێن بگاتە ئەو ئەندامانەی کە بۆری خوێنی تووشبوو دابین دەکەن، ئەگەر خوێنبەربوونەکە بەردەوام بوو دووبارە تۆپەکە بدە و فشار بخەرە سەر برینەکە.

بەکارهێنانی باند یان پشتێن و هاوشێوەکانی بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی خوێن

• کراوات بەکاربهێنە و بە شێوەی شریت یان هەر شتێک کە دەتوانرێت بەیەکەوە ببەسترێتەوە بیپێچەرەوە، وەک پشتێن یان پارچە قوماشێک.
• پارچەکە بەسەر برینەکەدا دەپێچرێتەوە بۆ ئەوەی ڕێگری لە ڕۆیشتنی خوێن و دەرچوونی لە شوێنی برینەکە بکات.
• پەردەی پاڵەپەستۆ کەمێک هەر ١٠ خولەک جارێک بۆ چەند چرکەیەک شل بکەرەوە بۆ ئەوەی شانەکانی خوێن خۆراکیان پێ بدرێت و بە تەواوی شل نەبن.
• داپۆشینی تورنیکێت بۆ ئەوەی پزیشک لە نەخۆشخانە بیبینێت.

پێویستە لە شوێنی ڕووداوەکە بمێنیتەوە تا پۆلیس و ئەمبولانس دەگەن و پاڵپشتی بریندارەکان بکەن ئەمە ئەرکێکی مرۆییە ئەگەر تۆ هۆکاری ڕووداوەکە نەبوویت، هەروەها ئەرک و ئەرکە ئەگەر تۆ هۆکاری ڕووداوەکە بیت، و دەبێت بە هێمنی ڕووبەڕووی بابەتەکە ببیتەوە.

کاتێک هاتنی ئۆتۆمبێلی پۆلیس و ئەمبولانس دەبینیت، داتاکان و ئەوەی لێت دەپرسن پێشکەش بکە.

ئەگەر گەیشتە شوێنی ڕووداوێک و لە شوێنی ڕووداوەکە ئەمبولانس و پۆلیس ببینیت لەم حاڵەتەدا پێویست ناکات بوەستیت و دەتوانیت بەردەوام بیت لە ڕۆیشتن بە هێمنی بۆ ئەوەی نەبنە هۆی بەربەست لەبەردەم کارەکانیان یان بۆ ڕۆیشتن.

ژمارە 112 ژمارەی فریاگوزارییە کە بۆ هەموو شتێک دیاری کراوە کە بەپەلە بێت بە پەیوەندیکردن بە ژمارە تەلەفۆنی پۆلیس و ئاگرکوژێنەوە و ئەمبولانس و تیمەکانی فریاگوزاری دەتوانن پەیوەندی بکەن

112

کاتێک پەیوەندی بە ژمارە ٩١١ دەکەیت، مۆبایلەکەت لەگەڵ خۆتدا بهێڵەرەوە و ئەم زانیاریانەی خوارەوەیان پێ بدە:

• شوێن یان ناونیشانی ڕووداوەکە، و ئەگەر ئەوەت نەزانی، دەتوانیت بۆیان ڕوون بکەیتەوە یان هەر وردەکارییەک کە ئاماژەیان پێبدات پێیان بڵێیت
• جۆری ڕووداوەکە و ئەو ئۆتۆمبێلانەی کە تێیدا بەشدارن
• ژمارەی بریندارەکان لە ئەنجامی ڕووداوەکەدا
• جۆری برینەکان ئەگەر بتوانی هەڵسەنگاندنیان بۆ بکەیت
• ناوی تەواوی خۆت و ئەو ژمارە تەلەفۆنەی کە لێیەوە پەیوەندی دەکەیت بۆ ئەوەی بتوانن پەیوەندیت پێوە بکەن تا دێن

زانیاری زیاتر لەسەر ڕووداوەکان

ڕۆژانی هەینی و شەممە و یەکشەممە ڕووداوی هاتووچۆ زیاد دەکات، چونکە ڕۆژانی پشووە ڕێژەی ڕووداوەکانی شەو سێ ئەوەندە زیاترە لە ڕۆژدا چونکە بارودۆخی شۆفێری شەوانە جیاوازە لە ڕۆژ و خراپترە.

کاتژمێرەکانی ڕووداوەکان جیاوازن، بەڵام زۆربەیان لە نێوان کاتژمێر ٦-٨ی بەیانیدا ڕوودەدەن لە سەرەتای دەوام و قوتابخانە و هتد هەروەها کاتژمێر ١٥-١٨ ئێوارە، چونکە ئەم کاتانە کاتەکانی قەرەباڵغن و کۆتایی دەوام و هتد.

ئەو ڕووداوانەی کە لە کاتی سەفەرکردندا بەسەر شۆفێردا دێت زۆرجار لە کۆتایی گەشتەکەیدایە چونکە لە لوتکەی ماندوێتی و ماندوێتیدایە ئەگەر بۆ مەودای دوور و کات لێبخوڕێت.

ئەو ڕووداوانەی بەسەر پیادەدا ڕوودەدەن زۆرجار لە تاریکیدا دەبن، لە دەروازەکانی پیادە ڕوودەدەن لەئەنجامی هەڵسەنگاندنی شۆفێر بۆ بارودۆخەکە بە هەڵە، بەتایبەتی ئەگەر کەش و هەوا خراپ بێت و مەودای بینین خراپ بێت.

زۆربەی ڕووداوە کوشندەکان لە دەرەوەی ناوچە دانیشتووەکان ڕوودەدەن و ئەمەش بەهۆی خێرایی زۆری ئۆتۆمبێلەکانەوەیە بە پێچەوانەی زۆربەی ئەو ڕووداوانەی کە لە ناو ناوچە دانیشتووەکاندا ڕوودەدەن، کە زۆرجار نابێتە هۆی لەدەستدانی ژیان

ئەمەش بەهۆی ئەو سنووردارکردنە لە خێراییە نزمەکاندا و ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ژمارەی ئەو کەسانەی لە سوید گیانیان لەدەستداوە

ساڵانە لە نێوان 400 بۆ 600 کەسدا دەبێت و زۆربەی ڕووداوەکان لە تاریکی و بەیانی یان لە کاتی بینینی خراپ و خراپی کەشوهەوادا ڕوودەدەن یان کاتێک شۆفێران مەی دەخۆنەوە لەگەڵ خێرایی بەرز، و ئەمەش بەداخەوە دەبێتە هۆی لەدەستدانی ژیان.

لە سوید تەماحێک هەیە کە بریتییە لە بەرزکردنەوەی ئاستی بەرزکردنەوە بۆ سفر و ئەمەش بە واتای کەمکردنەوەی ژمارەی گیانلەدەستدان بەهۆی ڕووداوەکانەوە ساڵانە بۆ سفر

وەک شۆفێرێک نابێت ئۆتۆمبێلەکەت بەپێی بیروڕای خۆت لێبخوڕیت وە پێویستە هەمیشە بەپێی ئەوەی ڕێگاکە پێویستی پێیەتی و ئەو بارودۆخەی کە تێیدایت لێبخوڕیت.